อ่าน Bass EQ Ep1 https://www.facebook.com/groups/791461357947350/permalink/1993893547704119/
ตอนนี้จะมาดูด้านทฤษฎีดีกันบ้างว่าเวลาบูสเบสจริง ๆ ในมางทฤษฎีแล้วมีหลักการอะไรบ้าง
ในตอนนี้จะเป็นความรู้ที่ผมได้ยินมาจากหลาย ๆ ที่ จะเขียนแหล่งอ้างอิงทั้งหมดก็คงยาก เอาเป็นว่าให้ตอนนี้เป็นควาเห็นส่วนตัวของผมก็ได้ เพราะฉะนั้นถ้ามีข้อผิดพลาดประการใดก็ขออภัยในที่นี้ไว้ด้วย ส่วนท่านใดที่มีความเห็นหรือข้อเท็จจริงที่แตกต่างออกไปก็คอมเมนต์ได้เลยครับ เพื่อเป็นประโยชน์กับทุกคนในกลุ่ม
อีกอย่างคือการปรับเสียงในตอนนี้ จะไม่เกี่ยวกับการปรับเสียงในดนตรีสด งานแสดงบนเวที หรือตวามชอบส่วนบุคคล แต่จะเป็นการปรับเสียงเพื่อใช้ในห้องปิดหรือเพลงคลอในห้องอาหารก็พอได้ (ก็คือเปิดเสียงค่อนข้างเบา)
- ความดังเป้าหมาย ในตอนนี้ผมขอกำหนดความดังเป้าหมายที่จะใช้ฟังที่ 60 dB ซึ่งก็เป็นความดังที่เราฟังกันสบาย ๆ ในบ้าน หรือเพลงคลอตามร้านอาหาร
แต่จริง ๆ หลังจากเข้าใจหลักการแล้ว ก็สามารถใช้ได้ความดังเท่าไหร่ก็ได้จนถึงความดังประมาณ 80-90 dB
- ความสามารถในการรับรู้ความดังของมนุษย์
เชื่อว่าทุกคนน่าจะเคยเห็นกราฟนี้กันมาบ้างแล้ว กราฟนี้มีชื่อว่า equal-loud-ness-level contours หรือ ELLC ความดังจริง ๆ เทียบกับความดังในความรู้สึกของมนุษย์ อย่างเช่น คุณจะรู้สึกว่า เสียง 80 dB ที่ความถี่ 63Hz จะมีความดังเท่ากับ เสียง 50 dB ที่ความถี่ 1000Hz ซึ่งจะเรียกความดังในเส้นนี้ว่า 50 phons
กราฟ ELLC ที่ผมใช้จะมากจากมาตราฐาน ISO 226 ปี 2023
ซึ่งยังมีข้อจำกัดอยู่คือเส้นประที่เห็นในกราฟจะเป็นค่าโดยประมาณที่ยังต้องมีการวิจัยเพิ่มเติมในอนาคต ดังนั้นค่า 100 phons 10 phons ยังไม่น่าใช้เท่าไหร่ และจะยังไม่มีการกำหนด 0 phons จริง ๆ เพราะค่าที่ได้ยังไม่ถูกต้อง จึงเรียกว่า Hearing threshold ไปก่อน
- แปลงเป็นค่าที่สามารถใช้งานได้ กราฟใน paper เป็นค่าที่ใช้ได้ลำบาก เพราะฉะนั้นผมก็เอาโปรแกรม tracer จับแล้วเอาไปลงใน REW เพื่อนำมาวิเคราะห์ได้ง่ายขึ้น
สามารถ download ไฟล์ได้ที่ https://drive.google.com/file/d/1jI94zmN8FP6RsJpLBqRqBj72qjo4lzTS/view?usp=sharing
หรือจะ download เป็นไฟล์ .frd ได้ที่ https://drive.google.com/file/d/1tAHuko011aw50gs5nI5laZIJD1scgQjD/view?usp=sharing
โปรแกรมที่ใช้เปิด REW download ได้ที่เว็ป https://www.roomeqwizard.com/
- ความดังของเพลงตอน Mix ขึ้นมา
ผมได้ยินมาว่า Sound Engineer เวลาทำเพลงขึ้นมา เขาจะใช้ความดังประมาณ 50 - 70 dB เวลาทำงานนานๆ และจะใช้ความดัง 80-90 dB เวลาจะตรวจงานสุดท้าย
- ถ้าใครสามารถยืนยันข้อมูลนี้ได้ หรือมีข้อมูลที่ต่างออกไปก็มาแชร์กันครับ ต่างคน ต่างเทคนิค ต่างเชื้อชาติ ก็ควรจะมีอะไรที่แตกต่างกันบ้าง
แต่ในตอนนี้ผมขอกำหนดไปก่อนละกันครับว่า sound engineer จะใช้ความดังเสียงที่ 80 dB
- ลองเช็ค spectrum ของเพลง ถ้าเรานำผลวิเคราะห์ spectrum ของเพลง Bliss จาก Ep1 มาดู จะเห็นว่า ที่ 60Hz จะมีความดังอยู่ที่ ประมาณ -8 dB และความดังที่ 1kHz มีความดังอยู่ที่ ประมาณ -24 dB มีส่วนต่าง 16 dB
ถ้าดูที่กราฟ 90 phons จะเห็นความดังที่ 60Hz อยู่ที่ 105dB มีส่วนต่าง 15 dB
ถ้าดูที่กราฟ 80 phons จะเห็นความดังที่ 60Hz อยู่ที่ 98dB มีส่วนต่าง 18 dB
ก็จะเห็นว่า sound engineer จะ mix เสียงตามกราฟ ELLC อยู่แล้ว (หรือจริง ๆ สำหรับคนที่เคยทำเพลงมาก็คือใช้หน่วย LUFS ช่วยนั่นแหละ)
6. ดังนั้นสิ่งเดียวที่เราต้องสนใจในการ boost เสียง คือ
การชดเชยความสามารถในการได้ยินวามถี่ต่ำที่ลดลงเมื่อความดังน้องลงเท่านั้นเอง
ซึ่งเราสามารถหาได้โดย
- เอาค่าของกราฟ 80 phons มา -20dB เพื่อให้เท่ากับความดังที่ต้องการฟัง
- เอากราฟ 80 phons ที่ประบแล้ว ไปหารกราฟ 60 phons (ใช้หารเพราะเป็น log scale) ซึ่งก็จะได้ผลลัพท์เป็นกราฟความดังที่เราต้อง gain ขึ้นมา ในภาพ ผมย่อ 60 และ 80 phons ลงมาอีกหน่อยเพื่อให้เก็นได้ชัดเจน
กราฟเส้นล่างสุดคือผลลัพท์ที่ได้ ก็คือ boost เสียง 60 Hz ขึ้นมา 8dB boost เสียง 100 Hz ขึ้นมา 6dB แล้วก็ต่อ ๆ ไปเรื่อย ๆ
ก็ลองไปปรับกันได้ที่โปรแกรม https://longman694.github.io/audio-spectrum-eq/ (อย่าลืมปรับความดังในโปรแกรมลงเพื่อป้องกันการเกิด digital clipping)
ใครได้ผลอย่างไรอย่าลืมมาแชร์กันด้วยนะครับ
